Beleid Uniforme Risicobeoordeling (URR)
Doel van dit document
Dit document beschrijft de methodologie die door de organisatie en haar entiteiten (indien van toepassing) wordt gebruikt voor het beoordelen van risico’s.
Het doel van de Uniforme Risicobeoordeling (URR) is het verkrijgen van een beter inzicht in risico’s door het bepalen van de verwachte impact en de waarschijnlijkheid dat een risico-event zich voordoet.
De URR definieert een schaal voor de beoordeling van:
de impact van een risico; en
de waarschijnlijkheid dat een risico zich materialiseert.
De URR wordt gebruikt door de drie verdedigingslinies om operationele risico’s te beoordelen, inclusief informatie- en cyberrisico’s.
Definities
“Risico” is het effect van onzekerheid op doelstellingen.
Een effect is een afwijking van het verwachte en kan zowel positief als negatief zijn.
Een operationeel risico-gerelateerd “incident” is elk voorval waarbij sprake is van:
een falend of onvoldoende functionerend intern proces of procedure;
mensen die niet of niet correct handelen;
systemen die niet of niet correct functioneren;
een externe gebeurtenis die de goede werking van processen, mensen of systemen beïnvloedt.
Impact van risico’s
Impactcategorieën
Gezondheid
Impact op de fysieke of mentale gezondheid van personenPersoonlijke sfeer
Impact op privacy, persoonlijke levenssfeer en bescherming van persoonsgegevens.Dagelijks leven
Impact op het normaal functioneren van het dagelijks leven van personen.Welzijn
Impact op het algemeen welzijn, comfort of gevoel van veiligheid van personen.Financiële impact
Rechtstreekse financiële schade of kosten voor personen of organisaties.Economics
Impact op economische activiteiten, markten of bedrijfscontinuïteit.Veiligheid en openbare orde
Impact op openbare veiligheid, ordehandhaving of maatschappelijke stabiliteit.Impact op internationale instellingen
Impact op het functioneren, de reputatie of de samenwerking van internationale instellingen.Reputatie
Impact op het vertrouwen en de geloofwaardigheid van de organisatie bij interne en externe stakeholders.Regulatory impact
Impact als gevolg van niet-naleving van wettelijke of regelgevende verplichtingen.
Bron: impactschalen van CCB.
—> Hoewel reputatie niet expliciet als aparte impactcategorie is opgenomen door CCB, wordt deze hier toegevoegd omdat reputatieschade een significante indirecte impact kan hebben op continuïteit, vertrouwen en maatschappelijke legitimiteit.
—> Hoewel regulatory impact niet expliciet als aparte impactcategorie wordt onderscheiden door CCB, wordt deze hier opgenomen omdat niet-naleving van regelgeving een zelfstandige en significante impact kan hebben op organisaties onder NIS2.
Beoordelen van impact
De impact wordt bepaald op basis van het slechtst mogelijke effect, rekening houdend met het slechtst mogelijke moment waarop dit effect zich kan voordoen..
Voorbeeld: Een risico dat wordt beoordeeld als “Medium” voor financiële impact, “Laag” voor reputatie-impact en “Laag” voor regelgevende impact, maar “Zeer Hoog” voor economische impact, wordt in totaal beoordeeld als “Zeer Hoog”.
Uniforme impactschaal
5 – Zeer Hoog (ZH)
4 – Hoog (H)
3 – Medium (M)
2 – Laag (L)
1 – Zeer laag (ZL)
Impactschaal gezondheid
Impactschaal | Impact op de gezondheid |
|---|---|
5 – Zeer Hoog (ZH) |
|
4 – Hoog (H) |
|
3 – Medium (M) |
|
2 – Laag (L) |
|
1 – Zeer Laag (ZL) |
|
Impactschaal persoonlijke sfeer
Impactschaal | Impact op de persoonlijke sfeer |
|---|---|
5 – Zeer Hoog (ZH) |
|
4 – Hoog (H) |
|
3 – Medium (M) |
|
2 – Laag (L) |
|
1 – Zeer Laag (ZL) |
|
Impactschaal dagelijks leven
Impactschaal | Impact op het dagelijks leven |
|---|---|
5 – Zeer Hoog (ZH) |
|
4 – Hoog (H) |
|
3 – Medium (M) |
|
2 – Laag (L) |
|
1 – Zeer Laag (ZL) |
|
Impactschaal welzijn
Impactschaal | Impact op welzijn |
|---|---|
5 – Zeer Hoog (ZH) |
|
4 – Hoog (H) |
|
3 – Medium (M) |
|
2 – Laag (L) |
|
1 – Zeer Laag (ZL) |
|
Financiële impactschaal
Impactschaal | Financiële impact |
|---|---|
5 – Zeer Hoog (ZH) |
|
4 – Hoog (H) |
|
3 – Medium (M) |
|
2 – Laag (L) |
|
1 – Zeer Laag (ZL) |
|
Impactschaal economics
Impactschaal | Impact op economics |
|---|---|
5 – Zeer Hoog (ZH) |
|
4 – Hoog (H) |
|
3 – Medium (M) |
|
2 – Laag (L) |
|
1 – Zeer Laag (ZL) |
|
Impactschaal veiligheid en openbare orde
Impactschaal | Impact op veiligheid en openbare orde |
|---|---|
5 – Zeer Hoog (ZH) |
|
4 – Hoog (H) |
|
3 – Medium (M) |
|
2 – Laag (L) |
|
1 – Zeer Laag (ZL) |
|
Impactschaal Internationale Instellingen
Impactschaal | Impact op internationale instellingen |
|---|---|
5 – Zeer Hoog (ZH) |
|
4 – Hoog (H) |
|
3 – Medium (M) |
|
2 – Laag (L) |
|
1 – Zeer Laag (ZL) |
|
Impactschaal reputatie
Impactschaal | Impact op reputatie |
|---|---|
5 – Zeer Hoog (ZH) |
|
4 – Hoog (H) |
|
3 – Medium (M) |
|
2 – Laag (L) |
|
1 – Zeer Laag (ZL) |
|
Impactschaal regulatory impact
Impactschaal | Regulatory impact |
|---|---|
5 – Zeer Hoog (ZH) |
|
4 – Hoog (H) |
|
3 – Medium (M) |
|
2 – Laag (L) |
|
1 – Zeer Laag (ZL) |
|
Waarschijnlijkheid van risico’s
Beoordelen van waarschijnlijkheid
De organisatie hanteert een eenvoudige ordinale schaal om risico’s te rangschikken op basis van de waarschijnlijkheid dat de geïdentificeerde risico’s zich voordoen.
De schaal geeft de mate van waarschijnlijkheid weer, geordend van één tot vijf.
De waarschijnlijkheidsscore weerspiegelt hoe waarschijnlijk het is dat de beschreven nadelige impact zich zal voordoen.
De waarschijnlijkheid dat een risico, gerelateerd aan een kwetsbaarheid, zich materialiseert, wordt beoordeeld op basis van de kans dat dit risico zich in de voorzienbare toekomst zal voordoen (d.w.z. binnen de komende 3 tot 5 jaar).
Waarschijnlijkheidschaal
Waarschijnlijkheid | Bandbreedte | Definitie |
|---|---|---|
5 – Zeer Hoog (ZH) | 81-100% | Het risico-event is (bijna) zeker binnen de voorzienbare toekomst (3–5 jaar). |
4 – Hoog (H) | 61 – 80% | Het risico-event is waarschijnlijk binnen 3–5 jaar. |
3 – Medium (M) | 41 – 60% | Het risico-event is mogelijk, maar vereist specifieke omstandigheden of samenloop van factoren. |
2 – Laag (L) | 21 – 40% | Het risico-event is onwaarschijnlijk, maar niet uitgesloten. |
1 – Zeer Laag | 0 – 20% | Het risico-event is zeer onwaarschijnlijk binnen 3–5 jaar. |
Waarschijnlijkheid en dreigingsactoren
Inzichten over dreigingsactoren maken deel uit van het bredere dreigingslandschap en dragen bij aan de inschatting van de waarschijnlijkheid dat risico-events zich voordoen.
Deze inzichten worden gebruikt als context bij de beoordeling van waarschijnlijkheid.
Waarschijnlijkheid | Perspectief dreigingsactor |
|---|---|
5 – Zeer Hoog (ZH) | Dit type dreigingsactor is bekend met dit soort aanvallen vaak in onze sector uit te voeren. Het aanvalspatroon is goed gedocumenteerd en het is zeer waarschijnlijk dat soortgelijke aanvallen zich in de nabije toekomst opnieuw zullen voordoen. |
4 – Hoog (H) | Dit type dreigingsactor heeft dit soort aanvallen eerder in onze sector uitgevoerd. Hoewel het misschien niet zo vaak voorkomt als “zeer waarschijnlijk’, zijn er sterke aanwijzingen dat dit risico relevant blijft en waarschijnlijk opnieuw zal optreden. |
3 – Medium (M) | Dit type dreigingsactor heeft dit soort aanvallen uitgevoerd in vergelijkbare industrieën of regio’s, maar met minder bevestigde gevallen in onze sector. Er is een redelijke kans dat deze dreiging zich in de nabije toekomst zal voordoen. |
2 – Laag (L) | Dit type dreigingsactor heeft dit soort aanvallen op wereldschaal uitgevoerd, maar niet specifiek in onze sector. Er is een kans dat het zich voordoet maar er zijn geen sterke indicatoren die wijzen op een onmiddellijk sectorspecifiek risico. |
1 – Zeer Laag | Er zijn geen gegevens over dit soort dreigingsactoren die soort aanvallen uitvoeren in onze sector of vergelijkbare industrieën. Er zijn geen aanwijzingen dat dit in de nabije toekomst zal gebeuren, hoewel het een theoretische mogelijkheid blijft. |
Bovenstaand kader is gebaseerd op richtlijnen en voorbeelden van het Centre for Cybersecurity Belgium (CCB), waarin inzichten over dreigingsactoren worden gebruikt om de waarschijnlijkheid van cyberrisico’s te contextualiseren binnen sectoren en dreigingslandschappen.
Aanvullende dreigingsinformatie
Ter verdere onderbouwing van deze context maakt de organisatie aanvullend gebruik van internationale databanken en rapporten, zoals MITRE. Deze bronnen bieden waardevolle inzichten in aanvalspatronen, tactieken en daderprofielen, die helpen om risico’s beter te duiden en de waarschijnlijkheid ervan geïnformeerd in te schatten.
Uniforme risicobeoordeling
Uniforme schaal voor risicobeoordeling
De organisatie gebruikt een 5-niveau schaal om risico’s te beoordelen:
Uniforme risicobeoordelingsschaal |
|---|
Kritisch risico |
Significant risico |
Matig risico |
Beperkt risico |
Hittemap
De risicoscores maken het mogelijk risico’s weer te geven op een gestandaardiseerde hittemap (heatmap).
Waarschijnlijkheid | |||||
|---|---|---|---|---|---|
5 – ZH | Matig | Matig | Significant | Kritisch | Kritisch |
4 – H | Matig | Matig | Significant | Kritisch | Kritisch |
3 – M | Beperkt | Matig | Significant | Significant | Kritisch |
2 – L | Beperkt | Matig | Matig | Significant | Kritisch |
1 – ZL | Beperkt | Beperkt | Matig | matig | Significant |
Impact | 1 – ZL | 2 – L | 3 – M | 4 – H | 5 – ZH |
Risicobehandeling (Risk treatment)
Voor elk geïdentificeerd risico wordt, in lijn met ISO 31000, een passende risicobehandelingsoptie bepaald.
De keuze voor een risicobehandelingsoptie houdt rekening met de risicobereidheid en risicotolerantie van de organisatie.
Risicobehandelingsopties
In lijn met ISO 31000 onderscheidt de organisatie de volgende risicobehandelingsopties:
Risico vermijden
Het stoppen of niet starten van activiteiten die aanleiding geven tot het risico, waardoor het risico niet langer kan optreden.Risico verminderen
Het nemen van maatregelen om de waarschijnlijkheid en/of impact van het risico te verlagen.Risico overdragen
Het geheel of gedeeltelijk overdragen van het risico aan een derde partij, bijvoorbeeld via contractuele afspraken, uitbesteding of verzekering, zonder dat de eindverantwoordelijkheid volledig verdwijnt.Risico aanvaarden
Het bewust accepteren van het risico, zonder aanvullende maatregelen, binnen de vastgestelde risicobereidheid en risicotolerantie.
Voor elk risico wordt bewust één of meerdere risicobehandelingsopties gekozen, in functie van de context en het vastgestelde risiconiveau.
Governance
Eerste lijn
De eerste lijn omvat de functies die operationeel verantwoordelijk zijn voor processen, assets en activiteiten binnen de organisatie.
Tweede lijn (risicofunctie)
De tweede lijn omvat de functies die verantwoordelijk zijn voor het opzetten, faciliteren en bewaken van het risicokader binnen de organisatie.
Afhankelijk van het risicodomein kan deze rol worden opgenomen door onder meer de CRO, CISO, DPO, Compliance, kwaliteitsfunctie of een andere onafhankelijke tweedelijnsfunctie.
Derde lijn
De derde lijn omvat de onafhankelijke interne auditfunctie, die assurance verschaft over de doeltreffendheid van governance, risicobeheer en interne beheersing.
De organisatiebrede governance, inclusief de rolverdeling volgens het Three Lines Model, is vastgelegd in het document “Beleid voor organisatiebreed risicobeheer” (Enterprise Risk Management Policy).
Behandeling van kritische risico’s
Beleid
Kritische risico’s vereisen onmiddellijke aandacht en een expliciete bestuurlijke beslissing.
Toegelaten risicobehandelingsopties
Risico vermijden
Risico verminderen
Risico aanvaarden, mits formele en gemotiveerde besluitvorming
Niet toegelaten
Risico aanvaarden, zonder formele en gemotiveerde besluitvorming
Risico uitsluitend overdragen
Governance bij kritische risico’s
Kritische risico’s overstijgen het operationele niveau en vereisen expliciete besluitvorming op bestuursniveau, gezien hun potentiële impact op de continuïteit, veiligheid of wettelijke verplichtingen van de organisatie.
Rol | Governance bij kritische risico’s |
|---|---|
Eerste lijn |
|
Tweede lijn risicofuncties |
|
Directiecomité |
|
Bestuursorgaan |
|
Kritische risico’s worden geïdentificeerd en geanalyseerd in de eerste lijn,
gecoördineerd en bewaakt door de tweede lijn (risicofuncties), en formeel beslist door het bestuursorgaan.
Behandeling van significante risico’s
Beleid
Significante risico’s vereisen actieve risicobehandeling en een expliciete beslissing op directieniveau, gezien hun potentiële impact op de werking en doelstellingen van de organisatie.
Toegelaten risicobehandelingsopties
Risico verminderen
Risico overdragen (geheel of gedeeltelijk)
Risico aanvaarden, mits expliciete en gemotiveerde besluitvorming
Niet toegelaten
Risico aanvaarden zonder expliciete en gemotiveerde besluitvorming
Governance bij significante risico’s
Rol | Governance bij significante risico’s |
|---|---|
Eerste lijn |
|
Tweede lijn risicofuncties |
|
Directiecomité |
|
Bestuursorgaan |
|
Significante risico’s worden geïdentificeerd en geanalyseerd in de eerste lijn,
gecoördineerd en bewaakt door de tweede lijn, en beslist door het directiecomité.
Behandeling van matige risico’s
Beleid
Matige risico’s zijn beheersbaar binnen de reguliere werking van de organisatie en vereisen een bewuste afweging over verdere risicobehandeling.
Toegelaten risicobehandelingsopties
Risico verminderen
Risico overdragen
Risico aanvaarden
Niet toegelaten
N.v.t.
Governance bij matige risico’s
Matige risico’s worden behandeld binnen de eerste lijn, binnen het vastgestelde risicokader en de risicotolerantie van de organisatie.
Rol | Governance bij matige risico’s |
|---|---|
Eerste lijn |
|
Tweede lijn risicofuncties |
|
Matige risico’s worden geïdentificeerd, geanalyseerd en behandeld in de eerste lijn,
binnen het risicokader bewaakt door de tweede lijn.
Behandeling van beperkte risico’s
Beleid
Beperkte risico’s worden beschouwd als aanvaardbaar binnen de vastgestelde risicotolerantie en vereisen geen aanvullende risicobehandeling, tenzij dit eenvoudig of efficiënt kan worden gerealiseerd.
Toegelaten risicobehandelingsopties
Risico aanvaarden
Risico verminderen (optioneel, indien proportioneel)
Niet toegelaten
N.v.t.
Governance bij beperkte risico’s
Beperkte risico’s worden beheerd volledig binnen de eerste lijn, zonder escalatie naar hogere bestuursniveaus.
Rol | Governance bij beperkte risico’s |
|---|---|
Eerste lijn |
|
Tweede lijn risicofuncties |
|
Beperkte risico’s worden geïdentificeerd, geanalyseerd en aanvaard in de eerste lijn,
binnen het risicokader bewaakt door de tweede lijn.
Voorwaarden bij aanvaarding
Aanvaarding van een kritisch of significant risico is enkel toegestaan indien:
de aanvaarding expliciet en formeel wordt gedocumenteerd;
de argumentatie aantoont waarom het risico onvermijdelijk, proportioneel of tijdelijk wordt aanvaard;
eventuele compenserende maatregelen of monitoring worden beschreven;
de beslissing wordt genomen op het hoogste bevoegde niveau.
Herziening en actualisatie
De Uniforme Methodologie voor Risicobeoordeling (URR) wordt minstens eenmaal om de drie jaar herzien, of eerder indien nodig, bijvoorbeeld naar aanleiding van:
significante wijzigingen in het risicoprofiel of de organisatiecontext;
relevante wijzigingen in wet- en regelgeving;
belangrijke incidenten of evaluaties.
Termen en definities
Risico (Risk)
Risico-event (Risk event)
Inherent risico (Inherent risk)
Restrisico (Residual risk)
Impact
Waarschijnlijkheid (Likelihood)
Risicobeoordeling (Risk assessment)
Risicomatrix (Risk matrix)
Risicobehandeling (Risk treatment)
Risicobehandelingsopties (Risk treatment options)
Risicobereidheid (Risk appetite)
Risicotolerantie (Risk tolerance)
Dreigingsactor (Threat actor)
Risicoscenario (Risk scenario)